Artykuł z Kronikarz, Magazyn Obywatelski
Dr Ludwik Biskupski
Adampolanin, uczony i profesor akademicki,
wybitny przedstawiciel Polonii nad Bosforem
Wprowadzenie
Decydując się na napisanie referatu nt. osoby Profesora (tak był nazywany przez mieszkańców Adampola/Polonezkoy, stambulską Polonię, tureckich przyjaciół oraz licznych znajomych innych narodowości) zdawałem sobie sprawę z trudności, jakie mogę napotkać w trakcie moich poszukiwaniach. Profesor był osobą niezwykle skromną, nie szukającą rozgłosu ani pochwał. Swoje życie poświęcił utrzymywaniu polskiego charakteru rodzinnego Adampola, szerzeniu polskiej i francuskiej kultury i języka w Turcji oraz pracy naukowej i pedagogicznej w szkołach średnich i na wyższych uczelniach w Stambule. 16 lat po jego śmierci trudno jest dotrzeć do osób, które posiadają szczegółową wiedzę o życiu osobistym i zawodowym Profesora. Nie wiadome są także losy jego prywatnej korespondencji oraz biblioteki. Być może w przyszłości uda się dotrzeć do tych materiałów. Proszę, więc traktować niniejsze opracowanie jako historyczny skrót losów jednego z najbardziej zasłużonych dla polskości przedstawicieli tureckiej Polonii.
Ludwik Biskupski urodził się 20.10.1906 r. w Adampolu . Zmarł 06.12.1987 r. w Stambule. Pochowany został na cmentarzu w Polonezköy. Dzieciństwo przyszłego Profesora to okres dość intensywnego rozwoju Adampola. Dzięki temu rodzice byli w stanie zadbać o wykształcenie najmłodszego syna (Ludwik Szymon urodził się jako czwarte z kolei i ostatnie dziecko; miał dwie siostry i brata). Po ukończeniu szkoły podstawowej kontynuował swoją edukację w szkole średniej w Stambule. Następnie udał się na studia do Paryża, na Sorbonę. W 1931 r. uzyskał tam doktorat z literatury. Po powrocie do Turcji wykładał język francuski na Uniwersytecie Stambulskim oraz innych uczelniach w tym mieście (Wyższa Szkoła Inżynierska, Akademia Nauk Ekonomicznych i Handlu oraz Szkoła Oficerska Kuleli) . W uznaniu zasług dla społeczności polskiej tytułowany był przez jej przedstawicieli Prezesem kolonii polskiej w Turcji (tytuł ten widnieje na kilku pismach i dokumentach zachowanych w archiwum o. J. R. Filonowicza ).
Za zasługi dla promocji polskości w Turcji otrzymał wysokie polskie odznaczenia: Polonia Restituta oraz Złotą Oznakę Orderu Zasługi PRL (uroczystość wręczenia tego ostatniego miała miejsce w dniu 31 października 1975 r. w Konsulacie Generalnym w Stambule). Został też wyróżniony medalami i orderami przez władze watykańskie (Krzyż Kawalerski św. Sylwestra Papieża) i francuskie (m.in. Palmy Akademickie).
Działalność polonijna.
Jak wspomniano powyżej życie Profesora i dzieje jego rodziny związane są nierozerwalnie z Adampolem. Do dziś można tam podziwiać mały, uroczy domek , który był własonością Profesora. Odwiedzał go dość często (na stałe mieszkał i pracował w Stambule). Dbał jako lojalny obywatel turecki o prawidłowe relacje między wioską a władzami lokalnymi. Starał się także o to, aby mieszkańcy Polonezkoy mieli zapewnioną opiekę duszpasterską. Szczególną aktywność wykazał w okresie, kiedy ważyły się losy ks. J. R. Filonowicza, który otrzymał od władz tureckich – w końcu lat 50-tych XX w. – nakaz opuszczenia Turcji. Podjął też starania mające na celu oficjalne mianowanie ks. Filonowicza proboszczem w Adampolu (w załączeniu tekst pisma skierowanego w tej sprawie do Papieża Jana XXIII – zał. nr 1). Napisał także piękne wspomnienie o ks. Filonowiczu z okazji 25-lecia jego pracy duszpasterskiej w Turcji. Osoba polskiego duszpasterza w Turcji zajmuje szczególne miejsce w życiorysie Profesora. Ich kontakty cechowała przyjaźń i bliska współpraca. Bywali u siebie dość często, dyskutując i wymieniając uwagi nt. działań, które wpłynęłyby na zachowanie przez społeczność polską i polonijną w Adampolu oraz w Stambule polskich tradycji, kultury i języka. Ks. Filonowicz wspomina w listach do swojej siostry Pauliny, że wspólnie z Profesorem odbywali podróże do Adampola spotykając się z mieszkańcami przy okazji uroczystości religijnych i patriotycznych. Wzajemnie pomagali sobie w trudnych chwilach, głównie związanych z dolegliwościami zdrowotnymi (obaj cierpieli na chorobę Parkinsona). Warto podkreślić, że prof. Biskupski był rówieśnikiem o. Filonowicza. Obaj urodzili się w tym samym dniu, miesiącu i roku. Być może, oprócz bliźniaczych dat urodzenia, powodem tak bliskich stosunków był również fakt, że późniejszy profesor w latach młodzieńczych miał zamiar zostać księdzem (przez pewien czas przed powołaniem do wojska L. Biskupski był braciszkiem w jednym z zakonów w Stambule) .
Więcej w artykule na stronie Kronikarza
